على زمانى قمشه اى

238

هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )

حال آن كه جايى براي اين گونه حمل‌ها وجود ندارد ؛ زيرا براي همهء مسلمانان أعم از عامّه وخاصّه ثابت است كه ماه رمضان مثلا گاهى ناقص مىباشد ، لذا دليلي بر اين حمل‌ها باقي نمىماند جز آن كه بگوييم : شارع مقدس در مقام بيان ماه وسال وسطى بوده است ، از اين رو منافاة ندارد كه ماه‌هاى قمري گاهى چند ماه متوالى وپى در پى 29 يا سى روز واقع شوند . چنان كه خواهد آمد . ب ) ماه‌هاى شرعي : أهل شرع ماه‌هاى قمري را از « رؤيت هلال » تا رؤيت هلال ديگر محاسبه مىكنند « بيرونى » بر آن است كه امكان دارد دو ماه پيوسته تمام باشد وتا سه ماه پيوسته ناقص رؤيت شود ؛ « 1 » ولى صاحب زيج بهادرى پس از محاسبه‌اى دقيق مىنويسد : « وممكن است چهار ماه متوالى هر ماه سى روز وسه ماه متوالى هر كدام بيست ونه ( 29 ) روز واقع شود » ؛ « 2 » زيرا فرآيند محاسبات دقيق تعديلات ، چنين نتيجه‌اى را به بار خواهد آورد . 5 . هرگاه نور كوكب بزرگى چون خورشيد بر كواكب كوچك‌تر از خود هم‌چون ماه ، زمين وساير سيّارات بتابد طرف نوراني آن‌ها كه برابر خورشيد قرار گرفته بيش‌تر وبزرگ‌تر از طرف تاريك آن‌هاست كه برابر خورشيد قرار نگرفته است . از اين روز يك سايهء مخروطى كشيده وطولانى پديد مىآيد ، قاعدهء اين سايهء مخروطى يك دايرهء كوچكى است كه به عنوان فصل مشترك نور وظلمت قرار دارد ، وچون زمين مثلا در هر شبانه روز يك دور گرد خود مىچرخد آن سايهء مخروطى نيز دايما دور زمين در گردش است كه ما آن را « شب » مىناميم .

--> ( 1 ) - بيرونى ، التفهيم ، به كوشش : همايى ، خواجة نصير طوسي رضى اللّه عنه سى فصل ، فصل سوم ، ص 220 . ( 2 ) - مولى غلامحسين جونپورى شيرازي ، زيج بهادرى ، ط . هند ، ص 50 .